ESMÂU'L HÜSNÂ HAKKINDA GENEL BiLGi
Arapça'da "isim" kelimesinin çogulu olan "esmâ" ile "güzel, en güzel" anlamindaki "hüsnâ"
kelimelerinden olusan "esmâu'l hüsnâ" terimi Kur'ân-i Kerîm ve Hadis-i Serîflerde Allah-ü
Teala'ya nisbet edilen isimleri ifade eder. Sadece Kur'ân'da geçen ilâhî isimler
100'den fazladir; muhtelif hadislerde Allah'a nisbet edilen baska isimler de mevcuttur.
Esmâu'l hüsnâ terkibinin, genis anlamiyla bunlarin hepsini kapsamakla birlikte terim olarak
daha çok doksan dokuz ismi içerdigi kabul edilir.
Esmâu'l hüsnâ terkibinde yer alan hüsnâ kelimesi "güzel" mânasinda sifat veya "en güzel"
anlaminda ism-i tafdîl (üstünlük sifati) sayilmistir. Her iki halde de buradaki güzellik
bir gerçegi vurgulamakta olup Allah'in güzel olmayan bir isminden söz edilemeyecegi için
mefhûm-i muhalifini hatira getirmez. ilâhî isimlerin güzellikle nitelendirilmesinin
sebeplerini Ebû Bekir ibnü'l-Arabî söyle siralamaktadir:
1. Esmâu'l hüsnâ Allah hakkinda yücelik ve askinlik ifade eder ve kullarda saygi hissi uyandirir.
2. Zikir ve duada kullanilmalari halinde kabule vesile olur ve sevap kazandirir.
3. Kalplere huzur ve sükûn verir, lütuf ve rahmet ümidi telkin eder.
4. Bilginin degeri bilinenin degerine bagli bulundugu ve bilinenlerin en sereflisi de
Allah oldugu için esmâ'ul hüsnâ bilgisine sahip olanlara bu bilgi meziyet ve seref kazandirir.
5. Esmâu'l hüsnâ Allah için vacip (olmasi gereken), caiz (olmasi uygun) ve mümteni'
(olmasi imkansiz) olan sifatlari içermesi sebebiyle O'nun hakkinda yeterli ve dogru bilgi
edinmemize imkân verir.
insanlarin büyük çogunlugu kâinatin bir yaratici ve yöneticisinin bulundugunu kabul
etmekle birlikte madde özelligi tasimadigindan O'nu duyulariyla idrak etmeleri mümkün
degildir. Su halde yaratici ancak kâinat ve insanla olan iliskisi bakimindan taninabilir.
Bundan dolayi esmâ'ul hüsnâ bilgisi, Allah-âlem iliskisine isik tutmasi ve sonuçta Allah'i
tanitmasi açisindan önem tasimaktadir.
Sunu da belirtmek gerekir ki evrenin bir parçasini olusturan insan, aklî istidlalleri
yaninda gönül hayati bakimindan da yaratici ile münasebet kurmak ihtiyacindadir. Bu
münasebetin saglanmasinda esmâ'ul hüsnânin vazgeçilmez bir rolü vardir. isimlerin kelimeler
ve seslerle ifade edilmesi ve bu seslerin kulaklarda yankilanmasi söz konusu iletisimi
gelistiren ve güçlendiren sebeplerdir. Kur'ân-i Kerîm'de dua ve zikrin israrla tavsiye
edilmesinin bir sebebi de bu olmalidir. Hz. Peygamber'den rivayet edilen duâ metinlerinde
esmâ'ul hüsnânin çokça yer almasi dikkat çekicidir.
ibnü'l-Arabî'nin de belirttigi gibi her dindar insanin manevî yönelis ve ibadetlerinin yüce
yaraticinin bizzat kendisine oldugu süphesizdir. O'nunla iletisim kurmak ve söylesmek dindar
için vazgeçilmez bir ihtiyaç, paha biçilmez bir haz olup bu iletisime zihinle kalbin yaninda
bunlarla etkilesim halinde bulunan dilin ve kulagin da katilmasi lâzimdir. Dil O'nun
isimlerini zikreder, kulak da bu zikri algilar.
En önemli konusunu Allah bilgisinin olusturdugu ilâhî dinler içinde islâmiyet Allah'in isim ve
sifatlarina ayri bir önem vermis, tevhid inancinin açik bir sekilde anlasilabilmesi için
yaratanla yaratilmislarin niteliklerinin açikliga kavusturulmasini fevkalâde gerekli görmüstür.
Allah'in zâtinin bilinmesi isimleri ve sifatlariyla mümkün olacagindan Kur'ân-i Kerim'de
Allah'in güzel isimlerinin bulundugu, O'na bu isimlerle dua, niyaz ve ibadette bulunulmasi
gerektigi, bu konuda dogru yoldan ayrilanlara itibar edilmemesi lâzim geldigi (A'râf 7/180),
ayrica esmâ'ul hüsnânin hangisiyle olursa olsun dua edilebilecegi (isrâ 17/ 110) belirtilmis
ve son inen sûrelerden birinde de on alti kadar isim bir arada zikredilmistir
(Hasr 59/22-24).
Esmâu'l hüsnâ ve sayisi konusunda ilk akla gelen seylerden biri de, sayiyi doksan dokuz
olarak belirleyen ve esmâu'l hüsnâyi ard arda sayan meshur hadistir. Sahabi Ebû
Hüreyre'ye (r.a.) ulasan rivayetlerin muhtevasi iki kisma ayrilir: Bütün rivayetlerin
kaydettigi birinci kismin meali söyledir: "Allah'in doksan dokuz -yüzden bir eksik-
ismi vardir. Kim bunlari sayarsa (ihsâ) Cennet'e girer". Hadisin bu kismini içeren
bazi rivayetlerin sonunda, "O tektir, tek olani sever." seklinde bir ilâve de
mevcuttur. Hadis metnindeki "kim onu sayarsa (men ahsâhâ)" lafzi bazi
rivayetlerde "kim onu ezberlerse (men hafizahâ)" ibaresiyle nakledilmistir. Hadiste
Cennet'e girmeye vesile olarak gösterilen "ihsâ" kelimesinin buradaki anlami üzerinde Buhârî'den
itibaren önemle durulmus ve kelimenin "saymak, ezberlemek, anlamak" seklindeki sözlük
anlaminin ötesinde bir mâna tasidigi görüsü agirlik kazanmistir. Öyle anlasiliyor ki bu
kelime "islâm'in ulûhiyyet inancini naslara basvurmak suretiyle tesbit
edip anlamak, benimsemek ve bu inanca uygun bir ruhî yetkinlik kaydetmek" anlamini
içermektedir.
Konuya bir de su yönden bakabiliriz:
Yüce Allah Kur'ân-i Kerim'de söyle buyurmaktadir: "...Allah'i anmak elbette (ibadetlerin) en
büyügüdür. Allah yaptiklarinizi bilir." (Ankebut 29/45)
"Bunlar, iman edenler ve gönülleri Allah'in zikriyle sükûnete erenlerdir. Bilesiniz ki, kalpler
ancak Allah'i anmakla huzur bulur." (Ra'd 13/28)
Peygamber Efendimiz de ashabini ve ümmetini kalplerinin her zaman Allah'i hatirlama ile nurlanmasi
yönünde egitmis ve tavsiyelerde bulunmustur.
O bir hadisinde söyle buyurmustur: "...Dikkat edin! insan bedeninde öyle bir et parçasi
vardir ki o iyi olursa bütün beden iyi olur; o kötü olursa bütün beden bozulur: O et parçasi
kalptir."
Bunlar isiginda düsünecek olursak kalp iyi ve kötü düsünce ve davranislarin yönledirildigi
bir kaynaktir. Eger inanmis kisinin kalbinde Allah'i hatirlama yönünde bir gevseklik olursa
burada kötü düsünce ve fikirler daha kolay olusacaktir. Fakat bu kalpte Allah'i hatirlama
kuvvetli ise bu takdirde kötü düsünce ve fikirler dagilacak bu durum da güzel davranislara
sebep olacaktir.
Yukaridaki ayete (Ankebut 29/45) tekrar bakacak olursak Allah'i hatirlama ve bunun sebep
oldugu davranislar arasidaki iliskiyi sezebiliriz: Allah kendisini anmaktan bahsettikten sonra
"Allah YAPTIKLARINIZI bilir." buyurmaktadir.
Öyle ise esmâu'l hüsnâyi saymak veya ezberlemek bize Allah'i hatirlatacak, Allah'i hatirlamak
kalbimizi aydinlatacak ve güzellestirecek, bu güzel kalp güzel davranislara sebep olacak ve
bu güzel davranislar da Allah'in izniyle insanin Cennet'e girmesine sebep olacaktir.
Allah'i birden fazla isimle anmak veya bazi sifatlarla nitelendirmek acaba islâm'in çok
önem verdigi tevhid ilkesini zedeler mi? "Zât-i ilâhiyyeye (Allah'in zâtina) nisbet edilen mâna" seklinde
tarif edilebilen isim veya sifatlar zihnin disinda müstakil bir varliga sahip bulunmadiklari
için böyle bir endiseye mahal görülmemistir. Mâtürîdî'nin de belirttigi gibi insanlar ancak
duyulariyla idrak ettikleri konularda bilgi sahibi olabilirler. Bu sebeple duyular ötesi olan
Allah kendisini duyular âleminin kavramlariyla tanitmistir. Ancak Allah ile diger seyler
arasinda benzerlik kurulamayacagini bildiren âyet (Sûrâ 42/11), Allah hakkinda akil ve
hayale gelebilecek her türlü yaratilmislik özelligini bertaraf eder. Aslinda yaratilmislar
arasindaki benzetmeler sadece bir isimlendirmeden kaynaklanmaz. iki sey arasindaki benzerlik
genellikle duyular yoluyla tesbit edildikten sonra ortak bir kelime ile adlandirilir. Halbuki
Allah hakkinda böyle bir tesbitten söz etmek mümkün degildir.
Allah'in isim veya sifatlari O'nun zâtina nisbet edilen mâna ve kavramlardan ibarettir.
Bu kavramlar sekil itibariyle isim, fiil veya zarf olabilecegi gibi tamlama veya baska
yollarla olusmus bir terkip halinde de bulunabilir. Kur'ân-i Kerîm'in edebî üslûbu geregi
ayni kökten gelen veya ayri köklerden olmakla birlikte es anlamlar tasiyan isimler de az
degildir. islâm'a mahsus ulûhiyyet inancinda ilim, kudret ve yaraticilik büyük bir yer tutar
ve Kur'ân âyetlerinin temel örgüsünü olusturur. Bundan dolayi çesitli kaliplarla Allah'a
nisbet edilen fiillerden birçok isim ve sifat türetmek mümkündür. Konuyla ilgili çalismalarda
Kur'ân-i Kerîm'den degisik sayilarda esmâ'ul hüsnâ tesbit edilmistir. Esmâu'l hüsnâ ile
ilgili âyetlerden ilham
alan birçok âlim eski dönemlerden itibaren Kur'ân'da bulunan isimleri
doksan dokuz sayisina bagli kalmadan arastirip listeler düzenlemeyi denemislerdir.
Esmâu'l hüsnânin yüzlerle ifade edilecek kadar çok olusu islâm ilâhiyati alaninda zengin bir
malzeme olusturmus, ulûhiyet inancinin açiklik kazanmasina, kulun dua, niyaz ve zikirlerle
Allah'a yaklasmasina yardimci olmustur.
Esmâu'l hüsnânin islâm inancinda sahib oldugu bu önemden dolayi islâm alimleri tarafindan
(Allah hepsinden razi olsun) esmâu'l hüsnâ ile ilgili yüzlerce eser yazilmis ve - internet
ortami da dahil olmak üzere ;-) - hala da yazilmaktadir. Önde gelen islâm
alimlerinden birçogu kitap serilerine -belki de manevi bir bereket umuduyla- esmâu'l hüsnâ
ile ilgili bir kitap eklemislerdir. Sadece esmâu'l hüsnâ ile ilgili eserleri inceleyen kitaplar
bile mevcuttur.
Ve Müslüman bir hattatin eserleri arasinda mutlaka bir esmâu'l hüsnâ kolleksiyonu vardir.
Birçok müslüman hoca ve anne-baba yukarida geçen ayet ve hadislerin manevi yönlendirmesi sonucunda
ögrencilerine ve çocuklarina çesitli hediyeler vaad ederek esmâu'l hüsnâyi ezberlemelerini
isterler. Yine ellerinden öpülesi birçok iyi müslüman da manevi yükselisleri ve Peygamber
Efendimizin müjdeledigi Cennet'e girmeyi ümid ederek hergün özellikle sabah namazindan
sonra esmâu'l hüsnâyi okurlar.
Hattatlar tarafindan yazilan esmâu'l hüsnâ tablolarinda genellikle söyle bir plan uygulanir:
En üste bir
Bismillâhirrahmânirrahîm yazilir. Altina esmâu'l hüsnâ ile ilgili ayet ve
hadis yazilir. Daha sonra meshur olan hadiste sayildigi sira ile 99 isim yazilir. Her ismin
soluna "Celle Celâluh" (Sâni Yüce) seklinde okunan bir saygi ifadesi yazilir; okunurken de
her ismin ardindan veya bazen belli araliklarla Celle Celâluh denilir.
islamiSanat.net
Artislamic.com
|
ÖNCEKi SAYFA
